Nikon vừa đón nhận một thông tin không mấy tích cực khi chính thức thất bại trong vụ kiện bằng sáng chế với Viltrox tại Trung Quốc. Theo phán quyết của Cục Quản lý Sở hữu Trí tuệ Quốc gia Trung Quốc (CNIPA), toàn bộ bằng sáng chế liên quan đến thiết kế cơ khí của ngàm ống kính Nikon đã bị tuyên vô hiệu vì không đáp ứng yêu cầu về tính sáng tạo. Đây được xem là một diễn biến đáng chú ý đối với ngành công nghiệp máy ảnh, đặc biệt trong bối cảnh các nhà sản xuất ống kính bên thứ ba ngày càng mở rộng thị phần.
Nikon chính thức thua kiện Viltrox
Sau khi toàn văn phán quyết dài 25 trang được công bố, có thể xác nhận rằng Nikon đã thất bại trong vụ tranh chấp bằng sáng chế với Viltrox tại Trung Quốc. Vụ việc được giải quyết bởi Phòng Thẩm định và Hủy bỏ Bằng sáng chế thuộc Cục Quản lý Sở hữu Trí tuệ Quốc gia Trung Quốc (CNIPA) với số quyết định 661357.
Một số thông tin đáng chú ý của vụ kiện:
- Bằng sáng chế: 202010127062.4
- Chủ sở hữu: Nikon Corporation
- Bên yêu cầu hủy bỏ: Shenzhen Jueying Technology Co., Ltd. (Viltrox)
- Ngày nộp đơn sáng chế: 25/10/2018
- Ngày được cấp bằng: 09/03/2021
- Ngày yêu cầu hủy bỏ: 16/12/2025
- Ngày ra quyết định: 13/07/2026
CNIPA kết luận rằng toàn bộ các yêu cầu bảo hộ trong bằng sáng chế của Nikon đều thiếu tính sáng tạo theo Điều 22, Khoản 3 của Luật Sáng chế Trung Quốc.
Bằng sáng chế của Nikon bảo vệ điều gì?
Bằng sáng chế bị hủy không liên quan đến giao thức truyền dữ liệu hay ngàm Z nói chung, mà tập trung vào thiết kế cơ khí của cơ cấu gắn phụ kiện, chủ yếu là cách ống kính kết nối với thân máy.
Các nội dung được bảo hộ bao gồm:
- Thiết kế gồm 4 gờ khóa (bayonet lugs) trên ngàm ống kính.
- Góc bố trí chính xác giữa các gờ khóa quanh trục quang học.
- Vị trí đặt cụm chân tiếp xúc điện trong một vùng xác định.
- Cấu trúc giúp:
- Hạn chế lắp sai chiều.
- Bảo vệ chân tiếp xúc điện.
- Tăng khả năng chịu va đập.
- Đảm bảo khóa ngàm chắc chắn sau khi xoay đến vị trí cố định.
Đây là những yếu tố cơ khí quan trọng ảnh hưởng đến độ bền và độ an toàn khi gắn hoặc tháo ống kính.
Vì sao Viltrox yêu cầu hủy bằng sáng chế?
Viltrox đã yêu cầu hủy toàn bộ 11 yêu cầu bảo hộ của Nikon và đưa ra nhiều lập luận khác nhau như thiếu tính rõ ràng, nội dung vượt phạm vi đơn gốc, vấn đề về quyền ưu tiên, đặc biệt là không có tính sáng tạo. Trong đó, lập luận về tính sáng tạo là cơ sở chính được CNIPA chấp nhận.
Để chứng minh điều này, Viltrox viện dẫn ba tài liệu sáng chế đã tồn tại trước đó bao gồm US2016/0041453A1 (Hoa Kỳ), CN103620496A (Trung Quốc), JP2000047308A (Nhật Bản). Đặc biệt, bằng sáng chế Trung Quốc năm 2014 được xem là tài liệu gần nhất với giải pháp mà Nikon đăng ký.
Nikon đã cố sửa đổi yêu cầu bảo hộ
Trong quá trình xét xử, Nikon không giữ nguyên hồ sơ ban đầu. Ngày 14/02/2026, hãng đã nộp phiên bản sửa đổi, giảm số lượng yêu cầu bảo hộ từ 11 xuống còn 10 bằng cách gộp một số nội dung vào yêu cầu độc lập số 1. Tuy nhiên, hội đồng thẩm định cho rằng các sửa đổi này không làm thay đổi bản chất của sáng chế, đồng thời vẫn không thể chứng minh được tính sáng tạo so với các tài liệu đã công bố trước đó.
CNIPA đánh giá sáng chế của Nikon không đủ tính sáng tạo. Trong phần lập luận, hội đồng xét xử cho rằng những điểm khác biệt giữa sáng chế của Nikon và các tài liệu trước đây đều thuộc một trong ba trường hợp:
- Đã được mô tả rõ trong các bằng sáng chế trước đó.
- Được gợi ý trực tiếp từ các tài liệu liên quan.
- Hoặc chỉ là kiến thức kỹ thuật thông thường đối với người có chuyên môn trong lĩnh vực thiết kế ngàm ống kính.
Theo CNIPA, việc sử dụng bốn gờ khóa thay vì ba, thay đổi chiều dài từng gờ, điều chỉnh góc giữa các gờ, bố trí một gờ nằm ngoài khu vực chân tiếp xúc điện để bảo vệ tiếp điểm đều là những thay đổi mang tính tối ưu hóa kỹ thuật thông thường, không đủ để được coi là một phát minh mới.
Ngay cả những lợi ích mà Nikon đưa ra như chống lắp sai tốt hơn, phân bổ lực đều hơn, bảo vệ chân tiếp xúc, tăng khả năng chịu va đập cũng được đánh giá là hiệu quả có thể dự đoán trước, không phải kết quả của một bước tiến mang tính sáng tạo.
Toàn bộ bằng sáng chế bị tuyên vô hiệu
Sau khi xem xét toàn bộ hồ sơ, CNIPA quyết định hủy toàn bộ các yêu cầu bảo hộ của bằng sáng chế số 202010127062.4. Căn cứ pháp lý là Điều 22, Khoản 3 của Luật Sáng chế Trung Quốc về thiếu tính sáng tạo. Điều này đồng nghĩa bằng sáng chế không còn hiệu lực tại Trung Quốc.
Tuy nhiên, Nikon vẫn có quyền khởi kiện hành chính lên Tòa án Sở hữu Trí tuệ Bắc Kinh trong vòng ba tháng kể từ ngày nhận quyết định nếu muốn tiếp tục theo đuổi vụ việc.
Quyết định này có ý nghĩa gì?
Điều cần lưu ý là phán quyết chỉ áp dụng đối với bằng sáng chế cụ thể tại Trung Quốc, không đồng nghĩa mọi quyền sở hữu trí tuệ liên quan đến ngàm máy ảnh Nikon đều mất hiệu lực trên phạm vi toàn cầu.
Dẫu vậy, đây vẫn là một chiến thắng đáng kể đối với Viltrox. Trong nhiều năm qua, các nhà sản xuất ống kính bên thứ ba luôn tìm cách mở rộng khả năng tương thích với hệ máy Nikon, và việc một bằng sáng chế quan trọng bị tuyên vô hiệu có thể tạo ra những tác động nhất định đến môi trường cạnh tranh tại thị trường Trung Quốc.
Về phía Nikon, hãng vẫn còn lựa chọn tiếp tục kháng cáo lên Tòa án Sở hữu Trí tuệ Bắc Kinh. Do đó, diễn biến pháp lý của vụ việc vẫn chưa hoàn toàn khép lại.
Phán quyết của CNIPA đánh dấu một thất bại pháp lý đáng chú ý của Nikon khi cơ quan sở hữu trí tuệ Trung Quốc kết luận thiết kế cơ khí của bằng sáng chế không đáp ứng yêu cầu về tính sáng tạo. Mặc dù quyết định hiện mới có hiệu lực tại Trung Quốc và Nikon vẫn có quyền kháng cáo, vụ việc cho thấy các tranh chấp liên quan đến công nghệ ngàm ống kính đang ngày càng trở nên quan trọng khi thị trường ống kính của bên thứ ba tiếp tục phát triển mạnh.
