Gần 60 năm sau ngày xuất hiện, Pentax 6x7 vẫn là một trong những chiếc máy ảnh film medium format được nhiều nhiếp ảnh gia săn tìm. Sở hữu thân máy lớn như một chiếc DSLR 35mm, nhưng sử dụng film 120 với khung hình 6x7 cm, Pentax 6x7 mang đến sự kết hợp đặc biệt giữa thao tác quen thuộc, chất lượng hình ảnh cao và khả năng chụp chân dung ấn tượng. Cùng Vietnam Photographer tìm hiểu về chiếc máy ảnh này có gì lại được săn đón đến vậy nhé!
Pentax 6x7 – Khi máy medium format mang dáng dấp SLR 35mm
Vào giữa những năm 1960, Asahi Optical – tiền thân của thương hiệu Pentax hiện nay bắt đầu phát triển một chiếc máy medium format dành cho những nhiếp ảnh gia vốn đã quen thuộc với máy SLR 35mm. Thay vì sử dụng khung hình vuông 6x6 cm như Hasselblad hay Bronica, hãng lựa chọn định dạng 6x7 cm với kích thước ảnh thực tế khoảng 56 x 70 mm.
Diện tích phim lớn hơn khoảng 4,5 lần so với một khung hình 35mm, đồng thời tỷ lệ 4:5 rất phù hợp với ảnh in khổ 8 x 10 inch. Đây là một trong những quyết định quan trọng giúp Pentax 6x7 tạo ra vị trí riêng trong thị trường medium format.
Nguyên mẫu đầu tiên được giới thiệu tại triển lãm Photokina ở Cologne, Đức vào năm 1966 với tên gọi Pentax 220. Cái tên này nhằm nhấn mạnh khả năng sử dụng cuộn film 220, loại film Kodak vừa giới thiệu trước đó.
Điểm đặc biệt là Pentax 6x7 không cố gắng tạo ra cảm giác của một chiếc máy medium format truyền thống. Ngược lại, nó được thiết kế giống một chiếc SLR 35mm phóng lớn, với nút chụp bên phải, cần lên film, màn trập đặt tại mặt phẳng tiêu cự và hệ thống ống kính có thể thay đổi.
Pentax 6x7 - Thiết kế lớn nhưng thao tác quen thuộc
Nếu từng sử dụng Pentax Spotmatic, Nikon F hay Canon F-1, người dùng có thể nhanh chóng làm quen với Pentax 6x7. Máy có kích thước và trọng lượng khá lớn, nhưng cách bố trí các bộ phận được thiết kế để tạo cảm giác cầm nắm cân bằng. Pentax 6x7 chụp được 10 tấm trên một cuộn film 120 hoặc 20 tấm với film 220. Máy sử dụng màn trập mặt phẳng tiêu cự bằng vải, tốc độ cao nhất đạt 1/1000 giây và tốc độ đồng bộ flash 1/30 giây.
Việc sử dụng focal-plane shutter cũng giúp Pentax có thể thiết kế những ống kính khẩu độ lớn mà không cần sử dụng cấu trúc quá phức tạp. Đây là một lợi thế đáng kể đối với những nhiếp ảnh gia muốn chụp trong điều kiện ánh sáng tự nhiên.
Hành trình phát triển kéo dài khoảng 40 năm
Phiên bản Pentax 6x7 thương mại đầu tiên được ra mắt vào năm 1969. Đến năm 2009, Pentax 67II mới chính thức kết thúc vòng đời sản xuất, đưa hệ thống này trở thành một trong những dòng medium format có tuổi đời đáng nể nhất. Năm 1976, Pentax 6x7 MLU được giới thiệu với tính năng mirror lock-up. Chức năng này giúp hạn chế rung do gương lật, đặc biệt hữu ích khi chụp phơi sáng lâu hoặc chụp cận cảnh.
Đến năm 1989, hệ thống điện tử được nâng cấp, thiết kế thân máy thay đổi và tên gọi được rút gọn thành Pentax 67. Phiên bản cuối cùng là Pentax 67II xuất hiện năm 1998, cải thiện công thái học, bổ sung màn hình LCD và hệ thống đo sáng tự động thông qua lăng kính AE. Điều đáng chú ý là Pentax 67II vẫn được sản xuất đến năm 2009, tức là tồn tại khá lâu sau khi máy ảnh kỹ thuật số đã trở thành xu hướng chủ đạo.
Hệ thống ống kính phong phú của Pentax 67
Một trong những điểm mạnh lớn nhất của Pentax 67 là hệ thống ống kính đa dạng. Trong suốt vòng đời sản phẩm, hơn 40 ống kính đã được phát triển, trải dài từ fisheye 35mm cho đến mirror lens 1.000mm. Tuy nhiên, nổi tiếng nhất chắc chắn phải kể đến SMC Pentax 105mm f/2.4 – ống kính góp phần quan trọng tạo nên danh tiếng của hệ thống Pentax 67.
Ngay từ đầu, Asahi đã đặt ra những yêu cầu khá khắt khe cho ống kính tiêu chuẩn này. Hãng muốn nó đạt chất lượng tương đương hoặc vượt qua những ống kính Zeiss Planar sử dụng trên Hasselblad, đồng thời đủ sáng để chụp trong điều kiện ánh sáng tự nhiên. Bài toán càng khó hơn khi ống kính phải đảm bảo độ sắc nét tốt trên toàn bộ khung hình 6x7 cm nhưng vẫn giữ kích thước và giá thành ở mức hợp lý.
Vì sao Pentax 67 sử dụng ống kính 105mm f/2.4?
Về lý thuyết, tiêu cự tiêu chuẩn thường tương đương với đường chéo của khung hình. Với film 35mm, đường chéo khoảng 43,3mm nên những tiêu cự từ khoảng 40-58mm thường được xem là lens tiêu chuẩn. Trong khi đó, đường chéo của khung hình Pentax 67 vào khoảng 89,5mm. Điều này có nghĩa một ống kính khoảng 90mm sẽ phù hợp với vai trò lens tiêu chuẩn.
Tuy nhiên, Asahi lựa chọn tiêu cự 105mm. Tiêu cự này cho góc nhìn hẹp hơn một chút, tương đương khoảng 52mm trên máy 35mm, tạo ra phối cảnh khá phù hợp với chụp chân dung.
Khẩu độ f/2.4 cũng giúp ống kính thu được nhiều ánh sáng mà không khiến kích thước trở nên quá lớn. Đây là sự cân bằng đáng chú ý giữa chất lượng quang học, khả năng chụp thiếu sáng và tính thực dụng.
SMC Pentax 105mm f/2.4 và bí quyết tạo nên danh tiếng
Ống kính 105mm f/2.4 sử dụng cấu trúc quang học gồm 6 thấu kính chia thành 5 nhóm. Thay vì chỉ tập trung vào độ sắc nét cực cao ở mọi khẩu độ, các kỹ sư hướng đến sự cân bằng giữa độ phân giải trung tâm, khả năng kiểm soát quang sai cầu, độ chuyển mượt từ vùng nét sang vùng out-focus và mức méo hình thấp. Đây chính là yếu tố khiến 105mm f/2.4 có chất lượng hình ảnh rất đặc trưng. Ảnh không chỉ có độ chi tiết tốt mà còn sở hữu vùng chuyển nét mềm mại, phù hợp với chân dung và những thể loại đề cao cảm giác hình ảnh.
Một yếu tố khác cũng đóng vai trò quan trọng là công nghệ phủ nhiều lớp thấu kính. Asahi từng nghiên cứu công nghệ coating nhiều lớp và hợp tác với Optical Coating Laboratory tại California để phát triển quy trình phủ hiệu quả trên các bề mặt kính.
Đến năm 1971, công nghệ Super-Multi-Coating (SMC) được áp dụng rộng rãi cho hệ thống ống kính Pentax, giúp cải thiện khả năng truyền sáng và kiểm soát hiện tượng flare.
Vì sao Pentax 67 vẫn được săn đón trong thời đại số?
Điều thú vị là ống kính 105mm f/2.4 không lập tức trở thành huyền thoại ngay trong thập niên 1970. Nó được đánh giá cao như một ống kính tiêu chuẩn chất lượng tốt, nhưng danh tiếng thực sự bùng nổ khi nhiếp ảnh film bước vào thời đại scan độ phân giải cao.
Những bản scan film chất lượng tốt đã cho thấy khả năng tái tạo chi tiết đáng kinh ngạc của hệ thống Pentax 67. Kích thước âm bản lớn cũng mang lại nhiều lợi thế khi số hóa, đặc biệt với ảnh chân dung, phong cảnh và fine-art. Từ những năm 2010, nhu cầu đối với những chiếc Pentax 67 và đặc biệt là ống kính 105mm f/2.4 sạch đẹp đã tăng đáng kể. Giá bán của những sản phẩm trong tình trạng tốt cũng theo đó tăng lên.
Pentax 6x7 là một trường hợp đặc biệt trong lịch sử nhiếp ảnh film. Nó không nhỏ gọn, không nhẹ và cũng không dễ mang theo như một chiếc máy 35mm thông thường. Nhưng đổi lại, người dùng có được thao tác quen thuộc của SLR cùng chất lượng hình ảnh đặc trưng của film medium format.
Khung hình 6x7 cm, hệ thống ống kính phong phú và đặc biệt là 105mm f/2.4 đã giúp Pentax 67 trở thành lựa chọn được yêu thích trong chụp chân dung, phong cảnh và nhiếp ảnh nghệ thuật.
Gần 60 năm sau khi nguyên mẫu đầu tiên xuất hiện, Pentax 6x7 vẫn chứng minh rằng một thiết kế tốt có thể vượt qua rất nhiều thế hệ công nghệ. Trong thời đại máy ảnh số ngày càng mạnh mẽ, sức hấp dẫn của Pentax 67 lại nằm chính ở trải nghiệm chụp chậm, âm bản lớn và chất lượng hình ảnh rất riêng mà nó mang lại.
